16 Prill, 2026

“Nuk ka dashuri më të sinqertë se dashuria për ushqimin”, shkruan shkrimtari George Bernard Shaw.

Sot në mendje e kam shijen e “Risotto alla Milanese”, e le ta gjejmë çka është historia mbrapa kësaj pjate.

Fillimisht, kujt i takon rizoto?

Orizi nuk ishte bimë vendase e Italisë, por erdhi nga Azia dhe u soll në Evropë përmes tregtarëve arabë gjatë Mesjetës.

Kultivimi i orizit vazhdoi në Napoli dhe më pas u përhap në veri të Italisë, si Sicili, Lombardia dhe Piemonte  përmes zonave moçalore të luginës së lumit “Po Valley”. Orizi u soll edhe në Spanjë.

Klima mesdhetare me lagështi të lartë ishte ideale për rritjen e orizit me kokërr të shkurtër dhe mesatare.

Qytetet dhe elitat e Milano, Venecia dhe Gjenova përfituan shumë nga ky produkt i ri. Bashkë me ardhjen e erëzave nga Lindja, kjo ndikoi që rizoto të bëhej gjithnjë e më popullore në rajon.

Milano sundohej nga Spanja dhe në atë periudhë shafrani spanjoll lidhet edhe me një tjetër pjatë të famshme me oriz “Paella”.

Rizoto është një pjatë tradicionale e veriut të Itali, e përgatitur me oriz që zihet dhe përzihet vazhdimisht me lëng derisa të arrijë një strukturë kremoze. Në formën e saj më klasike rizoto është e thjeshtë, pak gjalpë, qepë, ndonjëherë verë, oriz me kokërr të shkurtër ose mesatare, dhe lëng mishi apo perimesh, ndërsa në fund i shtohet djathë parmixhano.

Përshtatshmëria e kësaj pjate dhe teknika e saj kanë sjellë qindra variante të ndryshme.

Po dorën në zemër, legjendat për prejardhjen janë gjithmon shumë më intriguese për t’i lexuar pa e përjashtuar pjesën, nga kanë ardhë ushqimet.

Ja çka thotë legjenda e Milanos:

Thuhet se në shtator të vitit 1574, një ndihmës i një mjeshtri të xhamave me ngjyra i hodhi për shaka pak shafran rizotos së mjeshtrit të tij dhe kështu lindi receta e famshme “Risotto alla Milanese”.

Deri në shekullin XVIII, rizoto përfshinte oriz të zier si përbërës. Versioni që i ngjan më shumë asaj që hamë sot u publikua si recetë për herë të parë në vitin 1829.

Me kalimin e viteve, rizoto u përhap në gjithë Italinë dhe më pas në botë. Çdo rajon krijoi versionin e vet:

Risotto alla Milanese, me shafran
Rizoto me kërpudha
Rizoto me fruta deti
Rizoto me perime
Rizoto me djathëra të ndryshëm

Në të, orizi skuqej lehtë me gjalpë dhe qepë, pastaj i shtohej lëngu pak nga pak duke e përzier vazhdimisht derisa të bëhej kremoz dhe i pasur në shije.

Si bëhet rizoto?

Gjithçka nis duke grirë qepën dhe nëse dëshironi pak hudhrën, në gjalpë ose vaj ulliri. Pastaj shtohet orizi dhe përzihet derisa të mbulohet nga yndyra dhe të fillojë të piqet lehtë.

Më pas tiganit i hedhet verë e bardhë për t’i dhënë pak aciditet shijes. Kur vera të avullojë dhe të përthithet, fillon pjesa kryesore përzierja.

Lëngu shtohet pak nga pak dhe çdo sasi lihet të përthithet pothuajse plotësisht para se të shtohet tjetra. Pas pak fillon të krijohet tekstura karakteristike kremoze.

Rizoto e përkryer ka kokrrat e orizit të gatuara/ziera, por ende në qendër të kokrrës paksa të fortë pra “al dente”.

Në fund shtohet djathë i fortë i grirë si parmixhano ose romano, kripë dhe piper sipas shijes.

Llojet më të njohura të orizit janë:

“Arborio rice”, më tradicionali dhe më i lehtë për t’u përdorur
“Carnaroli rice”, më i pasur me niseshte, me strukturë më të fortë, dhe nga shumë kuzhinierë konsiderohet më i miri për rizoto

Mund të përdoren edhe drithëra të tjera si elbi, farro apo tërshëra.

Sekreti i shijes së rizotos është gatimi me lëng. Mund të përdoret lëng pule ose lëng perimesh. Ai është baza e shijes së pjatës.